Đánh mạnh toàn diện vào việc thao túng trận đấu, kinh nghiệm quốc tế trong bóng đá đáng để học hỏi

Bài viết/ Hàn Băng Bộ Công an, Tổng cục Thể dục Thể thao quốc gia và Liên đoàn Bóng đá Trung Quốc phối hợp thực hiện chiến dịch đặc biệt chống “cá độ giả mạo và tội phạm đen”, đã đạt được thành tựu giai đoạn. Quá trình quản lý kéo dài hơn ba năm này đã thúc đẩy bóng đá Trung Quốc xây dựng hệ thống giám sát, điều tra và xử phạt đa phương pháp từ quy định, giám sát xã hội đến hợp tác với cơ quan tư pháp. Trong tương lai, bóng đá Trung Quốc cần hình thành cơ chế lâu dài bền vững trong việc chống “cá độ giả mạo và tội phạm đen” và củng cố hiệu quả quản lý, có thể tham khảo các cơ chế trưởng thành hiện có của bóng đá quốc tế.

Trong hơn ba năm tiến hành chiến dịch đặc biệt chống “cá độ giả mạo và tội phạm đen”, Liên đoàn Bóng đá Trung Quốc đã dần hoàn thiện các quy định nhằm ngăn chặn thao túng trận đấu và hành vi tham nhũng. Từ phiên bản 2024 sửa đổi của “Quy tắc kỷ luật Liên đoàn Bóng đá Trung Quốc” đến việc thiết lập quy định rõ ràng về giám sát xã hội và cơ chế tố giác, Liên đoàn đã xây dựng hệ thống quy định toàn diện và hoàn chỉnh hơn để chống lại thao túng và tham nhũng. Thực tế, các tổ chức quản lý bóng đá quốc tế cũng không ngừng hoàn thiện quy định và pháp luật, nhằm xây dựng nền tảng có quy tắc và pháp lý rõ ràng. Đầu năm 2023, FIFA đã phát hành phiên bản sửa đổi mới nhất của “Quy tắc kỷ luật” và “Quy tắc đạo đức”, trong đó quy định rõ việc tăng cường đấu tranh chống hành vi thao túng trận đấu của FIFA.

Về nâng cao tính công bằng và minh bạch trong điều tra, một số kinh nghiệm tiên tiến của bóng đá quốc tế rất đáng để bóng đá Trung Quốc tham khảo. Điểm đáng chú ý nhất là FIFA lần đầu tiên giao cho nhóm điều tra đạo đức nghề nghiệp độc lập bên thứ ba phụ trách điều tra các vấn đề kỷ luật và đạo đức cụ thể. Đây là sự thay đổi lịch sử trong quy định chống thao túng và tham nhũng của FIFA, không còn phụ thuộc hoàn toàn vào ủy ban kỷ luật và đạo đức nội bộ mà giao cho nhóm điều tra độc lập, nâng cao tính công bằng và minh bạch trong điều tra. Liên đoàn Bóng đá Trung Quốc cũng đã thiết lập giám sát xã hội và ban hành quy định tạm thời về xử lý tố giác “cá độ giả mạo và tội phạm đen”, phần nào nâng cao hiệu quả chống thao túng và tham nhũng. Tuy nhiên, cách làm của FIFA cũng là điều bóng đá Trung Quốc có thể học hỏi.

Ngoài các quy định ngành của chính liên đoàn, nhiều quốc gia phát triển bóng đá đã có các điều luật chuyên biệt về thao túng trận đấu, giúp xử phạt chính xác hơn hành vi này. Ví dụ, năm 2017, Đức đã bổ sung các điều khoản về tội gian lận cá cược thể thao và tội thao túng trận đấu vào Bộ luật Hình sự, cùng với các điều khoản về tình tiết nghiêm trọng của hai tội danh này. Việc ban hành luật chuyên biệt giúp giải quyết các vấn đề liên quan đến xác định hành vi vi phạm và áp dụng pháp luật khi chống thao túng trận đấu.

Tây Ban Nha đã đưa hành vi thao túng trận đấu vào Bộ luật Hình sự, người vi phạm đối mặt với án tù từ 6 tháng đến 4 năm, cùng với lệnh cấm tham gia các hoạt động bóng đá từ 1 đến 6 năm. Liên đoàn Bóng đá Tây Ban Nha tùy theo mức độ vi phạm, phạt tiền từ 3.000 đến 30.000 euro, tước quyền hành nghề từ 2 đến 5 năm, thậm chí cấm vĩnh viễn tham gia bóng đá. Luật chống thao túng trận đấu của Úc còn hoàn chỉnh hơn, bao phủ từ luật quốc tế đến luật hình sự quốc gia, luật thể thao, luật hình sự các bang và luật tự quản các tổ chức thể thao, tạo thành hệ thống pháp luật toàn diện.

Từ quy định ngành đến luật pháp quốc gia, cách làm của bóng đá quốc tế trong quản lý “cá độ giả mạo và tội phạm đen” rất đáng để chúng ta nghiên cứu sâu và học hỏi hiệu quả.

Ngoài việc xử phạt nghiêm khắc sau sự việc, các tổ chức quản lý bóng đá như Liên đoàn các giải chuyên nghiệp châu Âu, UEFA còn thường xuyên tổ chức “giáo dục cảnh báo trước”. Liên đoàn chuyên nghiệp Tây Ban Nha tổ chức giáo dục cảnh báo hàng năm, bao phủ toàn bộ 42 câu lạc bộ thuộc La Liga và La Liga 2. Hình thức giáo dục là giảng dạy bởi chuyên gia, với hơn 160 buổi giảng mỗi năm. Tất cả cầu thủ chuyên nghiệp phải tham gia và ký giấy xác nhận đã được thông báo, làm bằng chứng cho việc tham gia giáo dục cảnh báo. Nội dung giáo dục bao gồm cấm tuyệt đối thao túng kết quả trận đấu, cố ý tạo ra thẻ đỏ, thẻ vàng, phạt đền giả, cũng như cấm đặt cược vào các trận có đội mình tham gia; cấm sử dụng hoặc truyền đạt thông tin nội bộ để đặt cược hoặc giao dịch lợi ích khác, bao gồm tiết lộ thay đổi đội hình do chấn thương; cấm cung cấp hoặc nhận thưởng trận đấu từ bên thứ ba.

Cơ quan quản lý thể thao Anh phối hợp Ủy ban Cá cược thành lập nhóm đặc biệt, hợp tác với Premier League để giáo dục các vận động viên thể thao chuyên nghiệp, trong đó có cầu thủ Premier League, về chống thao túng trận đấu. Nhóm mời các vận động viên từng bị kết án vì thao túng chia sẻ trực tiếp, cảnh báo nguy cơ bị bên thứ ba tiếp cận và dụ dỗ thao túng. Công ty giám sát dữ liệu cá cược “Sportradar” hợp tác lâu năm với FIFA cũng tổ chức “Hội thảo về tính liêm chính” để giáo dục chống thao túng. Các chuyên gia của công ty thường xuyên đến thăm các câu lạc bộ và hiệp hội thể thao châu Âu, cung cấp lời khuyên và thông tin thực tế về xu hướng cá cược toàn cầu và các chủ đề liên quan đến thao túng trận đấu cho vận động viên, huấn luyện viên, trọng tài và quan chức tổ chức.

Năm 2014, UEFA thông qua 11 nghị quyết mang tên “Bóng đá châu Âu đoàn kết bảo vệ tính toàn vẹn trận đấu”, trong đó có các biện pháp giáo dục phòng ngừa, phối hợp quy định và thực hiện hệ thống báo cáo. UEFA và FIFA cũng tiến hành giáo dục cảnh báo chống thao túng trước các giải đấu lớn. Bộ phận chống thao túng của UEFA thuộc phòng liêm chính và giám sát, phối hợp chặt chẽ với các bộ phận liên quan của các hiệp hội tham dự trước EURO. UEFA yêu cầu các hiệp hội tổ chức các buổi giáo dục cho cầu thủ, huấn luyện viên, nhân viên và trọng tài tham gia giải, nhấn mạnh rủi ro cá cược thể thao và thao túng, cũng như các quy định và luật pháp liên quan. Nội dung trọng tâm là cách thức dụ dỗ cầu thủ và trọng tài trở thành mục tiêu thao túng, và khuyến khích tố giác mọi hành vi và người dụ dỗ tham gia thao túng. Cuối năm 2022, UEFA còn hợp tác với Khoa Luật Hình sự Đại học Lausanne triển khai dự án giáo dục “Chống bóng đá giả mạo”.

Trong việc chống thao túng, bóng đá quốc tế chú trọng cả giáo dục cảnh báo và duy trì đấu tranh liên tục. Đặc biệt là các chuyên gia giảng dạy về nguy cơ bên thứ ba dụ dỗ cầu thủ thao túng, có tính chuyên sâu cao. Bóng đá Trung Quốc cũng có thể học hỏi và áp dụng những kinh nghiệm hiệu quả này trong giáo dục chống thao túng.

Các liên đoàn chuyên nghiệp của năm giải đấu hàng đầu châu Âu, UEFA và FIFA trong những năm gần đây đã xây dựng hệ thống giám sát dữ liệu lớn chặt chẽ. Liên đoàn chuyên nghiệp Tây Ban Nha thiết lập cơ chế hợp tác toàn diện với các công ty cá cược lớn, trung tâm chống gian lận cá cược thể thao và cơ quan tư pháp, sử dụng phần mềm TYCHE giám sát trực tiếp dòng tiền cược của các nhà cái. Khi phát hiện cược bất thường quy mô lớn, nhà cái sẽ kích hoạt cảnh báo và báo cáo cho liên đoàn chuyên nghiệp. Cơ quan tư pháp cũng nhận cảnh báo và khởi động thủ tục pháp lý, khóa nghi phạm để điều tra sâu hơn.

Năm 2014, UEFA ký biên bản ghi nhớ với Europol, tổ chức này hỗ trợ các cơ quan thực thi pháp luật EU phân tích dữ liệu điều tra tham nhũng thể thao, chủ yếu liên quan bóng đá. Europol thành lập “Trung tâm trọng điểm tham nhũng thể thao” phủ khắp châu Âu. UEFA cũng hợp tác với các nhà cái lớn châu Âu để chia sẻ dữ liệu lớn, cùng Europol phân tích và điều tra hành vi thao túng trận đấu.

Năm 2017, FIFA hợp tác với công ty dữ liệu “Sportradar” sử dụng dữ liệu lớn để chống thao túng trận đấu. Đội ngũ dữ liệu của công ty gồm 60 người tại Mỹ, châu Âu, Nam Mỹ và Australia, dùng trí tuệ nhân tạo và học máy giám sát hàng năm trên 600 nhà cái toàn cầu, theo dõi gần 900.000 trận đấu của 90 môn thể thao với hơn 35 tỷ biến động tỷ lệ cược. Công ty cung cấp trọn bộ dịch vụ giám sát, dữ liệu và đào tạo cho FIFA, phát triển “hệ thống giám sát gian lận” phân tích các nghi vấn thao túng bóng đá. Phạm vi giám sát bao gồm vòng loại và vòng chung kết World Cup các nhóm tuổi nam nữ do FIFA tổ chức, bóng đá Olympic, các giải liên đoàn thành viên và các giải đấu châu lục.

Mẫu điển hình của hợp tác dữ liệu lớn xảy ra năm 2016, khi “Sportradar” phát hiện cược bất thường trong vòng loại World Cup giữa Nam Phi và Senegal. Cược tập trung vào tổng số bàn thắng “nhiều hơn”, sau đó xác nhận liên quan đến trọng tài Ghana Lamptey cố ý thổi phạt đền “không tồn tại”. Sau khi các bên điều tra phối hợp xác định vi phạm, Lamptey bị cấm làm trọng tài suốt đời. Trước World Cup 2022, FIFA, “Sportradar”, Interpol và Hiệp hội Liêm chính Cá cược Quốc tế (IBIA) thành lập “Nhóm liêm chính” để giám sát cược cá độ mỗi trận World Cup, chú trọng các hành vi vi phạm.

Tháng 10 năm 2024, “Sportradar”, IBIA và Bộ Tài chính Brazil ký thỏa thuận hợp tác, chia sẻ thông tin về các hoạt động cá cược đáng ngờ liên quan thể thao Brazil, dùng dữ liệu lớn để điều tra chung. Qua dữ liệu giám sát do “Sportradar” cung cấp, IBIA nhận diện các cược nghi vấn trong thể thao Brazil, đặc biệt bóng đá, báo cáo Bộ Tài chính để tiến hành điều tra sâu hơn.

Tháng 4 năm 2024, Tổng cục Thể dục Thể thao ban hành “Kế hoạch công tác quản lý ngành bóng đá chống ‘cá độ giả mạo và tội phạm đen’”, nhấn mạnh hợp tác với các công ty dữ liệu thể thao quốc tế uy tín, sử dụng công nghệ và dữ liệu lớn để giám sát trực tiếp các trận đấu bóng đá, nâng cao khả năng nhận diện các trận đấu giả và cá độ. Liên đoàn Bóng đá cũng tuyên bố tại “Hội nghị thông tin chuyên đề giải đấu chuyên nghiệp 2024” sẽ phối hợp chặt chẽ với hệ thống thể thao và công an, áp dụng công nghệ mới để giám sát và nhận diện các trận đấu có nguy cơ cao liên quan “cá độ giả mạo và tội phạm đen”. Trong hợp tác với các công ty dữ liệu thể thao quốc tế, Tổng cục và Liên đoàn có thể học hỏi kinh nghiệm hiện có của các giải đấu hàng đầu châu Âu, UEFA và FIFA.